Requiem Fauré

Programma

  • Cantique de Jean Racine
  • Tu es Petrus
  • Messe Basse
  • Tantum ergo
  • Ave Maria in F koor (met orgel en harp)
  • En prière (bariton en harp)
  • Harp solo:  Impromptu op. 86
  • Requiem Fauré

Door ook minder bekende werken van Fauré ten gehore te brengen, plaatsen we het Requiem in een breder perspectief om te concluderen dat zijn melodische meesterschap en harmonische vindingrijkheid ook in deze juweeltjes alom aanwezig zijn. Fauré heeft ook enige werken voor harp solo geschreven. Harpiste Anouk Platenkamp heeft gekozen voor ’Impromptu’, een prachtig maar ook zeer pittig werk.

Toelichting

“Een requiem van hoop en vertrouwen.”

Het Requiem  in d van Gabriël Fauré is vrijwel het enige requiem uit de muziekgeschiedenis waarin het geweld van de dag des oordeels achterwege blijft. Het is mild en intiem van karakter. Veel andere bekende requiems (Mozart, Berlioz en Verdi) zijn theatraler. De monumentaliteit van deze composities maakt ze, hoe overrompelend en indrukwekkend ook, tegelijkertijd een beetje algemener, minder persoonlijk. Zeker heerst er in deze werken een sfeer van Godvrezendheid. Rouw is echter meer een persoonlijke dan een publieke aangelegenheid. Op een begrafenis denk je aan degene die is overleden, die je mist. Gods geboden of de bijbel zijn dan op de achtergrond. In Fauré’s Requiem lijkt het inderdaad te gaan om het menselijke verdriet en de serene sfeer die de dood omgeeft. Bovenal spreekt er het vertrouwen uit op een gelukkig hiernamaals en daarmee  weerspiegelt het requiem de persoonlijke positieve opvatting van Fauré over de dood:

“Het is gezegd dat mijn Requiem niet de angst voor de dood uit, en iemand noemde het een slaapliedje voor de dood. Maar zo zie ik de dood, als een blijde overlevering en een streven naar de blijdschap hierboven, in plaats van een pijnvolle ervaring”

De aanleiding tot het componeren van het werk is niet bekend. Fauré zei er later over:

 “Ik heb het nergens voor gecomponeerd… gewoon voor het plezier, als u me dat toelaat te zeggen!”

Het is opmerkelijk dat we die intieme sfeer het beste terugvinden in de vroege  versies van het werk. In 1878  componeerde hij een eerste versie van het Requiem bestaande uit de delen Introitus et Kyrie, Sanctus, Pie Jesu, Agnus Dei en In Paradisum voor sopraan, (klein!)koor, solo viool, lage strijkers, harp pauken en orgel. In de tweede versie uit 1893 voegde hij koperblazers en fagotten toe alsmede een aantal extra delen waaronder een deel voor bariton solo (Libera me). Deze versie is begin jaren 80 van de vorige eeuw door de Engelse musicoloog, dirigent en componist John Rutter herontdekt en uitgegeven. De derde versie echter die het meest bekend is geworden stamt uit 1900 en is een arrangement voor groot orkest waarschijnlijk gemaakt door een student van Fauré maar staat ver af van het oorspronkelijke concept van een “petit Requiem” zoals Fauré het werk in 1888 in een brief noemde. Fauré dirigeerde de eerste uitvoering zelf in de Madeleine in Parijs. In 1924 klonk  het Requiem op Fauré's eigen begrafenis om later in de 20e eeuw uit te groeien een van de meest geliefde klassieke koorwerken.Wij zullen de tweede versie uitvoeren met alleen orgel en harp.

Uit dezelfde esthetiek die ten grondslag ligt aan het Requiem ontsproten ook zijn overige religieuze composities. Hij was niet de man voor monumentale missen en oratoria maar had een uitgesproken  voorliefde voor de intieme kamermuziek, liederen en de piano. Zijn religieuze koorwerken zijn merendeels gecomponeerd voor het bescheiden koor van de ‘Madeleine’  in Parijs, de kerk waar hij ‘maître de chapelle’ werd in 1877 , maar ook voor de professionele  solisten die aan de kerk verbonden waren. Vandaar dat we in zijn oeuvre ook veel solowerken vinden en in de koorwerken veel solistische passages. Begeleiding is met orgel of piano, soms uitgebreid met harp en/of contrabas.

Van deze kleinere werken is de Cantique de Jean Racine,  ongetwijfeld het meest bekend. Metdeze bij vele koren geliefde compositie won de 19 jarige Fauré de eerste prijs bij zijn afstuderen. De tekst is geschreven door de Franse toneelschrijver Jean Racine en is een smeekbede om de genade van God. Ook uit Fauré’s vroege jaren stamt Tu es Petrus  voor bariton, koor en orgel. Het  is een korte compositie op de beroemde tekst die Jezus uitspreekt als hij Petrus aanwijst als leider van de jonge kerk: ‘Gij zijt Petrus en op deze steenrots zal ik mijn kerk bouwen’.  Net als deze twee werken is het  “losse” ‘Benedictus’  geschreven voor een standaard koorbezetting. De overige composities op het programma hebben een afwijkende bezetting en zorgen daarmee ook voor een boeiende afwisseling.

Frans van de Loo

Datum
Tijd
20.00 uur
Locatie
Lutherse Kerk Arnhem
Toegang
15,00 Euro / 12,50 Euro (voorverkoop)